zaloguj się   |    mapa strony   |
" />

2016-10 Bratnia mogiła

18.01.2018

 

Bratnia Mogiła

 

Przechodząc aleją Włókniarzy na wysokości numeru 187, na łódzkich Kozinach, mijamy charakterystyczną bramę wiodącą do kościoła pw. Najświętszego Zbawiciela. Nie wszyscy łodzianie wiedzą, że za bramą, na trójkątnym skwerze, znajdowała się zbiorowa mogiła żołnierzy rosyjskich poległych w walkach pod Łodzią w 1914 r.

 

7. grudnia 1914 r. w „Gazecie Wieczornej” ukazała się notatka  „Komitet robót publicznych na posiedzeniu w ubiegłą sobotę przyjął do wiadomości, że na >>Mogiłę Bratnią<< dla poległych wybrano plac miejski, trójkątny, 3,5 morgi przestrzeni przy ul. Srebrzyńskiej, między lasem miejskim a ulicą Letnią.

 

W szybkim tempie rozpoczęto prace przygotowawcze do pochowania zwłok z terenów bitewnych okalających nasze miasto. Roboty ziemne utrudniały obfite deszcze, które wystąpiły w tym czasie w Łodzi.

 

Na początku marca 1915 r. w łódzkiej prasie codziennej ogłoszono konkurs na projekt zadrzewienia terenu „Bratniej Mogiły” przy ul. Letniej.

 

Jury składające się z następujących osób: pp. Marcina Gacha, Adama Hejwowskiego, Leona Hirszberga, Franciszka Kuczyńskiego, dr. Józefa Maybauma, Ryszarda Radwańskiego, Karola Sandnera, Antoniego Stamirowskiego i Kazimierza Stebelskiego na posiedzeniu z dnia 20. marca 1915 r. przyznało pierwszą nagrodę pracy pod godłem „Flora”. Po otwarciu kopert okazało się, że autorem projektu jest p. Leon Kołaczkowski.

 

16 maja1915 r. w „Gazecie Łódzkiej” ukazała się informacja, że „Przy ul. Srebrzyńskiej i Letniej na Kozinach na >>bratniej mogile<< 150 poległych (błąd redakcyjny, faktycznie pochowano 163 żołnierzy) przy walkach pod Łodzią, p. Kołaczkowski rozpoczął prace przy utworzeniu ozdobnego parku w stylu francuskim, podług swego projektu, nagrodzonego na konkursie. Sąsiadujące przy >>bratniej mogile<< wały strzeleckie użyto do podwyższenia i zniwelowania terenu >>bratniej mogiły<<. Przy pracach ziemnych zajęto 60 robotników. Park >>bratniej mogiły<< wykończony zostanie za kilka tygodni zupełnie. >>Bratnia mogiła<< otrzyma parkan ozdobny z podmurówką”.

 

5. sierpnia 1915 r. prace zmierzały ku końcowi, jak informowała „Gazeta Łódzka”: „Roboty ziemne na kilkumorgowym placu przy przedm. Koziny pod kierunkiem p. Kołaczkowskiego, postępują raźno, za miesiąc mają być wykonane. Cała przestrzeń podzielona została na 14 części i stanowić będzie jeden piękny skwer, pośrodku którego stanąć ma pomnik dla poległych w bitwach pod Łodzią”. Prace przy urządzaniu skweru „Bratniej Mogiły” trwały do końca roku.

 

trawsko

 

Powstały skwer postanowiono ogrodzić parkanem. 31. marca 1916 r. w „Gazecie Łódzkiej” ogłoszono przetarg na wykonanie dwóch bram i dwóch furtek z kutego żelaza. Praca miała być wykonana zgodnie z rysunkami Biura Wydziału Budowlanego przy Magistracie. Całość prac zakończono w maju 1916 r. Zgodnie z planem Leona Kołaczkowskiego zasadzono około 250 drzew i około 5 tysięcy krzewów.

 

W latach 1931-1932, w północnej części skweru wybudowany został drewniany kościół pod wezwaniem Najświętszego Zbawiciela. Aktu poświęcenia nowej świątyni dokonał 25. września 1932 r. J.E. ks biskup dr Wincenty Tymieniecki. W latach 1936-1937, w związku z wybudowaniem kościoła,  przeprowadzono rekonstrukcję skweru.

 

kosciol

 

Jakie były dalsze losy tego miejsca? Mało jest fotografii wykonanych na skwerze „Bratniej Mogiły”. Podczas moich poszukiwań znalazłem dwa zdjęcia wykonane przez Włodzimierza Pfeiffera. Jedno z nich zamieszczone zostało w 1938 r. w „Łodzi w Ilustracji”. Widać na nim kościół i zadbany skwer. W innym miejscu znajdowała się figura Matki Boskiej. Przypuszczalnie pomnik lub obelisk widoczny jest pośrodku trójkątnego skweru na niemieckim zdjęciu lotniczym z maja 1942 r. Niestety, są to tylko przypuszczenia. Nie zachował się żaden rysunek z projektu zagospodarowania tego miejsca. Również nic do sprawy nie wnoszą kolejne publikacje planów miasta. Jedynie na Planie Łodzi wydawnictwa Pharus-Plan [ca 1915] zaznaczony jest w tym miejscu cmentarz.

 

kosciol_stare

 

Czy pochowani żołnierze byli ekshumowani? Myślę, że nie. Niektórzy znawcy historii Łodzi uważają, że pochowani w tym miejscu zostali ekshumowani w listopadzie 1922 r. przy okazji przenosin cmentarza żołnierzy niemieckich, znajdującego się przy szosie Konstantynowskiej, w pobliżu torów kolejowych na cmentarz na Gadce Starej. W Państwowym Archiwum w Łodzi nie znalazłem takich dokumentów. W umowie z dnia 3. listopada 1922 r. pomiędzy Magistratem m. Łodzi a przedsiębiorcą Adamem  Zdziebczyńskim o przeprowadzenie przenosin cmentarza, wymienia się tylko cmentarz przy szosie Konstantynowskiej. Również w innych dokumentach, dotyczących tej sprawy, nie wymienia się „Bratniej Mogiły” przy ul. Letniej. Myślę, że mogiła ta w dalszym ciągu istnieje w pierwotnej lokalizacji.

 

lotnicze

 

W październiku 2016 r. członkowie Klubu Poszukiwawczo-Eksploracyjnego „Eksplorer” oraz studenci Katedry Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, pod kierownictwem dr. Olgierda Ławrynowicza, próbowali zlokalizować miejsce pochówku. Niestety brak dokumentacji, fotografii i duże zmiany ukształtowania terenu, uniemożliwiły ten zamiar. Musimy pamiętać, że w latach 1936-1937 dokonano rekonstrukcji 27000m² skweru z dostosowaniem do potrzeb nowo wzniesionego kościoła. Również wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku Aleja Włókniarzy, zajęła część skweru. Coraz bardziej skłaniam się do wniosku, że „Bratnia Mogiła” znajduje się pod zachodnią jezdnią Alei Włókniarzy. Przemawiają za tym również wspomnienia starych mieszkańców Kozin o krzyżach zlokalizowanych od strony ul. Towarowej. Obecnie skwer  jest mocno zaniedbany, zaśmiecony i odwiedzany przez okoliczny margines społeczny. Uważam, że żołnierzom pochowanym w tym miejscu należy się chociaż tablica upamiętniająca i wyjaśniająca nazwę skweru. 

 

 

Jacek_Wystop     

 

    Jacek Wystop

 

« inne aktualności